بی پروا

شغلی که یافت می بشود آنم...
نویسنده : مهین داوری - ساعت ۱٠:٥٧ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ اسفند ۱۳٩٥
 

چالش‌های تحقق منشور حقوق شهروندی

منشور حقوق شهروندی که از سوی رئیس جمهور در 120 ماده صادر شد نیازمند گفتمان‌سازی و توجه جدی مردم به این مهم است که هفته نامه پیک ایلام در راستای ایفای این مسئولیت به واکاوی و تغییر آن در گفتگو با کارشناسان در حوزه‌های مختلف نموده است که در این شماره در گفت‌و‌گو با دکتر یاسر باقری، پژوهشگر حوزه سیاستگذاری اجتماعی مواد مرتبط با اشتغال و کار شایسته و رفاه اجتماعی این منشور را بررسی می‌کند.

در ماده 77 منشور حقوق شهروندی به حق اشتغال و کار شایسته اشاره شده است و برابری، آزادی عمل و رعایت قانون با لحاظ داشتن»تمایل شهروند» از شروط دستیابی به کار شایسته عنوان شده است، ارزیابی شما در این باره چیست؟
دست کم سه ماده در این منشور به بحث اشتغال اختصاص یافته است: مواد 66، 77 و 78 تأکید هر سه نیز بر نبود تبعیض‌های مختلف در اشتغال و ایجاد فرصت برابر برای برخورداری از شغل است. این تأکید بر عدم تبعیض در اشتغال یک امر لازم و ضروری است، اما مسئله‌ای که بر آن مقدم است، وجود شغل است. در ایران دست کم چند دهه است که مشکل اشتغال به عنوان یکی از اساسی‌ترین مسائل آن به شمار می‌رود. بنده بر این باورم که ما در حوزه اشتغال، با نوعی فقر قابلیتی روبروئیم که امکان تبلور و توسعه توانمندی‌ها را از افراد می‌گیرد. یعنی پیش از هر چیز جایگاه‌های شغلی و نوع شغل افراد، نه تنها زمینه توسعه آنها را فراهم نمی‌کند بلکه در بسیاری از موارد، با اتلاف زمان و انرژی افراد، حتی مانع توسعه آنها می‌شود. ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که بر اساس آخرین آمار رسمی موجود، جمعیت فعال آن 4.40 درصد و جمعیت بیکار آن 7.12 درصد است؛ معنی این آمار این است که حدود 60 درصد از مردمی که در سن اشتغال هستند، به هر دلیل حتی جویای کار نیز نیستند؛ حال یا ناامید شده‌اند و یا به دلایل دیگر تمایل به کار کردن ندارند و از جمعیت امیدوار نیز حدود 13 درصد همچنان بیکارند. از میان افراد 15 سال و بالاتری که شاغلاند نیز بخش قابل توجهی به صورت پاره وقت کار می‌کنند. به گواه آمار رسمی این افراد حدود 60 درصد از شاغلان را تشکیل می‌دهند! بررسی آمارهای دهه‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که همواره اوضاع اشتغال بد بوده است. گاهی بدتر از این و گاهی اندکی بهتر.
بنابراین در چنین فضایی صرف برخورداری از شغل، یک نعمت و اقبال تلقی می‌شود. بنابراین میل فردی در واقعیت، از موضوعیت چندانی برخوردار نیست، اما اگر بتوان میل فرد را در این وضعیت دخیل کرد، می‌توان به عبور از فقر قابلیتی نیز امیدوارتر بود.
دولت باید چه راهکار و روشی اتخاذ کند که اجرای این بند از حقوق شهروندی تضمین شود؟
بگذارید برای پاسخ به این پرسش، ابتدا میان دو موضوع مهم تفکیک قائل شویم: یکی، ایجاد شغل و دیگری، توزیع عادلانه آن. مورد اول با مشکل اقتصادی روبرو است و حل آن در گروی بهبود فضای کسب و کار و رونق اقتصادی است. در واقع در اینجا بحث از این است که ابتدا باید کیکی با اندازه منطقی وجود داشته باشد که در مورد چگونگی توزیع آن سخن به میان آوریم. متأسفانه در وضعیت موجود اندازه کیک اشتغال در ایران بسیار بسیار کوچک است و به نظر می‌رسد این وضعیت از دهه 1350تاکنون همواره وجود داشته است و بنابراین به سادگی نیز نمی‌توان آن را رفع کرد؛ مگر آنکه دولت بتواند با همت و کوشش بسیار، رشد اقتصادی اخیر را در طی چند سال آینده حفظ کند.
اما مورد دوم یعنی توزیع عادلانه شغل، یک امر فرهنگی، اجتماعی و البته سیاسی است. در این زمینه دولت تا حدی نیاز به اصلاح آیین نامه‌های استخدامی دارد که یکی از آنها تأکید غالب آیین‌نامه بر «نداشتن سوء پیشینه کیفری» است که اگر دولت بخواهد ماده 66 منشور را اجرایی کند باید آن را حذف یا اصلاح کند. اما از آن مهم‌تر، اهتمام دولت به اجرای قوانین موجود است؛ چرا که در مورد تبعیض‌های مذهبی و یا جنسیتی غالباً موانع قانونی وجود ندارند بلکه موانع عرفی و نهادی قدرتمند در این زمینه وجود دارند که امکان تحقق مفاد ماده مذکور را سلب می‌کنند. ورود دولت به این مسئله، پیامدهای سیاسی برای آن به دنبال دارد. اگر دولت به چنین پیامدهایی آگاه نباشد و یا اینکه در میانه راه دست به عقب نشینی بزند نارضایتی‌ها را به شدت افزایش خواهد داد. باید دید که دولت پیش از تدوین این ماده، توانایی و پتانسیل خویش را در نظر گرفته است و یا اینکه این ماده صرفاً جنبه تزئینی دارد.
طبق ماده 85 منشور حقوق شهروندی آرامش، شادابی و امید به آینده‌ای بهتر و...، تفریح، ورزش وگردشگری حق هر شهروند است و منطقی است با صرف داشتن نیازهای معیشتی و امکانات مختلف زندگی نمی‌توان به شادی و آرامش دست یافت، با توجه به این ماده قانونی وضعیت روانی کشور و عملکرد دولت را در ایجاد بهانه‌های شادی و فراهم‌سازی اسباب نشاط جامعه چگونه ارزیابی می‌کنید و چه اقداماتی جهت تحقق این ماده لازم و ضروری به نظر می‌رسد؟
مهم‌ترین گام دولت در این زمینه، به رسمیت شناختن این مقوله یعنی «نیاز به شادی» است. با وجود اینکه آرامش، نشاط و امید از جمله مهم‌ترین پارامترهای تعیین کننده رفاه ذهنی در جامعه به شمار می‌روند، معمولاً دولت‌ها با این بهانه که از مسائل اولویت‌دار محسوب نمی‌شود، از توجه به آن خودداری می‌کرده‌اند، همانطور که صداوسیما نیز «اعتراض دولت به لغو کنسرت‌های موسیقی» را به مثابه توجه دولت به مسائل بی‌اهمیت تلقی می‌کند و آن را در بخش‌های مختلف خبری و غیرخبری نقد می‌کند. اما به رسمیت شناختن شادی و نشاط، اولین گام مهم در این زمینه است. وضعیت جامعه ما در این زمینه براساس شاخص‌های بین‌المللی بسیار نگران کننده است و بنابراین عملکرد دولت تاکنون چیزی بیش از به رسمیت شناختن این مسئله نبوده است. اقدامات لازم در این زمینه، بیش از هر چیز بازگرداندن اعتماد به جامعه است. هر چه مردم به دولت اعتماد بیشتری داشته باشند، آرامشان بیشتر خواهد بود. کمک به امیدواری بیشتر مردم نیز می‌تواند زمینه‌های آرامش و رفاه آنان را فراهم کند؛ برجام می‌توانست تاحدی چنین فرصتی برای مردم فراهم آورد اما مخالفان آن در برهم زدن آرامش مردم موفق‌تر عمل کردند. اقدامات دیگر دولت، حراست از بهانه‌های شادی مردم است؛ این بهانه‌ها ممکن است کنسرت موسیقی، جشن‌های ملی و مذهبی یا حتی محافل کوچک دوستانه باشد. اما دولت در این زمینه با موانع فرهنگی و سیاسی جدی روبروست؛ کسانی هستند که با این بهانه‌های شادی به شدت مخالفت می‌کنند، بدون اینکه پیشنهاد جایگزینی برای افزایش نشاط مردم داشته باشند. اگر دولت واقعاً بخواهد در این زمینه اقدام مؤثری انجام دهد باید ضمن رعایت حساسیت‌های فرهنگی جامعه، در حمایت از برنامه‌های فرهنگی مردم، با اقتدار بیشتری عمل کند.
- ماده 86 بر حق بهره‌مندی هر شهروند از رفاه عمومی، تأمین اجتماعی و خدمات امدادی اشاره دارد، بهبود رفاه عمومی و تأمین اجتماعی و خدمات امدادی نیازمند اتخاذ چه رویکرد، زیرساخت، ضمانت اجرایی و راهبرد عملیاتی است؟
گستره اقلام، حوزه‌ها و برنامه‌هایی که ذیل این ماده قابل تعریف است بسیار زیاد هستند و به همین دلیل نیز سطح انتزاع این ماده بیش از آن است که بتواند زمینه روشنی را برای تحقق یافتن روشن کند؛ بنابراین ضمانت اجرایی نیز برای آن وجود نخواهد داشت. هر سیاستی که بیش از حد انتزاعی باشد، به مثابه ابری در آسمان می‌ماند که سایه‌ای از آن بر گوشه‌ای از زمین خواهد افتاد، بی‌آنکه هدف روشنی داشته باشد و ضمانت بقای آن نیز به دست تقدیر است چرا که وزش کوچکترین بادی می‌تواند که گروه برخوردار از این سایه را محروم کند. به نظر من اگر دولت به جای تأکید بر چنین ماده‌ای، بر لزوم اجرایی شدن قانون «ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی» که یک قانون مصوب و مشخص است تأکید کرده بود، امکان بیشتری برای دستیابی به رفاه و تأمین اجتماعی فراهم می‌کرد؛ ضمن آنکه در قانون مذکور، خدمات امدادی نیز به عنوان یکی از خدمات سه گانه رفاه و تأمین اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین اگر بخواهیم شاهد تحقق نسبی ماده 86 حقوق شهروندی باشیم بهتر است در هنگام اجرا، آن را به اهتمام به اجرای قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی پیوند زنیم. البته هم اکنون نیز معاونت رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید از این فرصت تاریخی استفاده کند و به پشتوانه اراده جدیدی که ذیل حقوق شهروندی پدیدار می‌شود، به عنوان مهم‌ترین مجری قانون مذکور به پیاده‌سازی آن قانون بپردازد. نتیجه چنین کوششی هم برای کلیت دولت محسوس خواهد بود.
با توجه به وجود قانون اساسی، ضرورت تدوین منشور حقوق شهروندی تا چه اندازه احساس می‌شد و چشم‌انداز اجرای این منشور را چطور می‌بینید؟
متأسفانه قانون اساسی در کشور ما بسیار مهجور مانده است و همواره برخی از اصول آن بیش از حد برجسته شده و این امر به بهای تضعیف برخی دیگر اصول تمام شده است. تصور من بر این است که تدوین این منشور، در واقع تلاش دولت برای تقویت آن اصول مهجور بوده است.
از این منظر کوشش دولت، کوششی قابل ستایش است اما نباید فراموش کرد که عدم توازن میان اصول قانون اساسی، امر خود به خودی نبوده است، بلکه ناشی از مناسبات قدرت در کشور بوده است و اگر دولت برنامه‌ای برای تغییر در این مناسبات نداشته باشد، نمی‌توان چشم‌انداز مناسبی برای این منشور تصور کرد. اما اگر دولت بخواهد و بتواند از اهرم‌های مختلف موجود استفاده کند، طبیعتاً می‌توان امیدوار بود که ایران آینده جای بهتری برای زندگی همه ایرانیان خواهد بود.
مهم‌ترین اهرم‌ها، در وهلة اول پیوند دادن منشور با قوانین موجود است که نمونه آن را در قانون ساختار جامع بیان کردم و دیگری کوشش کردن برای اتکای جامعه مدنی به آن است؛ مردم اگر بدانند که اراده دولت برای تحقق این منشور جدی است، آن را به مثابه میثاق‌نامه خود با دولت خواهند دانست که البته این امر خوشبینانه‌ترین گمانه ممکن است.


 
 
وداع باشکوه با شهیدان شهر
نویسنده : مهین داوری - ساعت ۱۱:٤٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۱ بهمن ۱۳٩٥
 
گزارش از تشییع ۱۶ آتشنشان شهید فاجعه پلاسکو

وداع با شکوه با شهیدان شهر

    
حوالی ساعت ٨ صبح ، خیابان شهید بهشتی، مردم با گلایل و بنرهای عزا دسته دسته پیاده به سمت مصلی ساکت و بعضا مویه کنان می روند، خودروها بر خلاف همیشه که صبوری ندارند به احترام شهدای أتش نشان دیگر روا نمی دانند که تاب ترافیک را نیاورند چرا که آنها رفتند که ما بمانیم ...

قدم به قدم بنر عکس شهدای اتش نشانی از سوی شهرداری تهران بر کناره خیابان ها و چهار راه نصب شده است و ماموران یگان ویژه و نیروی انتظامی هم دوش به دوش هم بر دو طرف خیابان ایستاده اند و حافظ نظم مراسم تشییع شهدا هستند.

بر در ایستگاه مترو پایانه شهید بهشتی دیگر دلها تاب ندارد اینجا مویه است و هق هق گریه؛ مویه ها اما در میان صدای بلند نوار مداحی  گم می شوند...

کمی آن سو تر از ورودی مصلی، زیر چادر مشکی شانه هایش می لرزد و گریان می گوید:  بمیرم بمیرم چه غمی که جگرها رو می سوزونه، بمیرم برای مادرتون ...

محوطه مصلی از ورودی دیگر فضایی اندوهبار است می گویند به سمت شبستان باید رفت، هر چه به شبستان نزدیک و نزدیک تر می شوم، بی تابی و سنگینی بغض دل و چشم مردم بیشتر می شود.

انگار از این پس دلها، سوز آوار و هرم آتشی که بر جانشان نشست و آن ها را گداخت و خاکستر کرد بیشتر احساس می کند، انگار هنوز دلشان به زیر آوار روزهای انتظار و دعا که شاید زنده باشند مانده است که این چنین باور مرگشان سخت و بهت آور است .

انبوه ای از جمعیت بر پشت جایگاهی که برای بازدید بدنی گذاشته اند خلاف همیشه ساکت و منتظر  ایستاده اند. باور عمق فاجعه اگرچه سخت اما دیگر انگار باید پذیرفت تبعات فاجعه ای که نباید اتفاق می افتاد و دیگر افتاده است. کمی انتظار و بعد سیل جمعیت زنان و مردان از این موقعیت کنترلی عبور می کنند.

دوربین ها مسوولیت شان امروز سنگین است چرا که بغض، زبان را خانه نشین کرده است.

آنها خوب  تصاویر  را ثبت می کنند:

پوسترمردان بی ادعا

قهرمانان بی ادعا

پوستر گلی آتش گرفته با نوشته "قهرمان شهید "

پوستر خداحافظ رفیقی که عکس تمام آتش نشان های شهدا بر آن در تلالو است.

بنری بزرگ که اظهار شرمندگی همه روایت را می کند.

بنری که به همراه تصویری از یک شهید آتش نشان، آیه ٣٢ مائده زینت آن شده است :هرکس نفسی را زنده کند گویا همه مردم را زنده کرده است . 

بنری از آوار پلاسکو که بر آن شهرداری نوشته است اگر شور غواص ها را ندیدید، شهیدان آتش نشان را ببیندید.

بنری که آتش نشانان بهت زده به فروریختن یلاسکو خیره مانده اند و امروز آن لحظه و سکوت، آذین بخش بنری است که بر آن نوشته اند :در سوگ جانفشانان باران گرفته باران   

دست های یخ زده ای که گل هایی با روبان مشکی  را به سوی آسمان به پرواز درآورده اند.

زانوهای به عزا نشسته آتش نشان هایی که عمق دردشان در نبود همرزمانش بر گرده زمین سنگینی می کند.

یگان های ویژه و مامورانی که لابه لای جمعیت به سوی شبستان هدایت می شوند.

دود اسپند بدرقه در آسمان نیلگون و یخ زده .

صف های طولانی و متراکم نمازگزاران

واقعیت است که این سوگواری عمیق خودجوش را فقط دوربین ها می توانند روایت کنند:

طنین آهنگ خداحافظ ای ...

همین حوالی ناله جانسوز یکی از مادران شهدا: رضا جانم تو رفتی دلم برات تنگ شده ، خدایا من چیکار کنم با این درد ، این غم ...

مویه مردم در پس مداحی : خداحافظ ای شهیدان خدایی

لا الله الا الله ،

لبیک یا حسین

یا زهرا ، یا زهرا ، یا زهرا

صدای ناله ها و هق هق نمازگزاران

 ناله جانسوز مردم که از لابه لای صدای بلندگوها شنیده می شود: "همکار آتش نشان ، تسلیت تسلیت "

"شهید آتش نشان روحت روحت شاد"

"مادر آتش نشان تسلیت تسلیت"

"یتیم آتش نشان تسلیت تسلیت"

"شهید آتش نشان ، شهید کرب  و بلا دیدارتان مبارک"

گروه مارش نظامی، نوای عزا می نوازند و صدای مردم گم می شود در ناله حزین سازها.

و هلیکوپترهایی اگرچه صدایشان بلند و آزاردهنده است اما  بارش گلشان بر سرعزاداران دیدنی است و شاید هم در حال ثبت تصویرهایی از  این سوگواری جمعی و خودجوش هستند که مدام می گردند و می چرخند.

سکانس آخر این تراژدی تصویری تکان دهنده  اما جاودانه است برای ثبت در تاریخ:

پیکر ۱۶ آتش نشان شهید آرمیده بر خودروهای آتش نشانی از میان سیل جمعیت مردم با اشک و خون از خیابان مفتح به سمت میدان هفت تیر در حرکتند، دل و اشک مردم بدرقه راهشان و  می روند که در قطعه ۵٠ بهشت زهرا آرام گیرند و ما می مانیم و امیدی که در دل می پروانیم که خدا کند پلاسکویی دیگر اتفاق نیفتد ...


 
 
هنوز امیدوارم، برادرم زنده است
نویسنده : مهین داوری - ساعت ٧:٢٦ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٦ بهمن ۱۳٩٥
 

گریه امانش نمی دهد و با ناله ای جگر سوز می گوید: شش روز است که بچه برادرم به ویرانی و شعله وری پلاسکو خیره مانده است که شاید پدرش را از زیر آوار زنده بیرون آورند.

زیور شجاعی خواهر کارگر 35 ساله پلاسکو که هنوز سرنوشتش نامعلوم است،‌پر غصه و اشک بار ناله می کند، قسم می خورد و می گوید: برادرم ساعت 12 روز آتش سوزی زنگ زد و گفت، پنج نفر در موتور خانه هستیم و زنده ایم .

وی حسرت بار و شاکی می گوید: من و دیگر نزدیکانم که کارگر پلاسکو هستند اصرار کردیم که خودمان موتورخانه را نشان دهیم و حتی به آن ها در امدادرسانی کمک می کنیم که نجات شان دهیم، اما نه تنها دیر وارد عملیات شدند و حفر تونل و آوار برداری شروع شد، بلکه ما را از محل دور کردند.

شجاعی پس از لحظه ای سکوت صدایش را صاف می کند و با لهجه آذری ادامه می دهد: چیزی برای از دست دادن ندارم، همسرم که از شهدای جنگ تحمیلی است و دو دخترم را به تنهایی بزرگ کردم و به خانه بخت فرستادم و باکم نیست که بگویم همه دارند دروغ می گویند که کارگری در این حادثه جانش را از دست نداده است یا جان باختگان این حادثه فقط آتش نشانان بوده اند، حداقل قریب 60 نفر در این حادثه زیر آوار رفتند.

او می افزاید: می توانستند زودتر برای نجات آنها وارد موتور خانه شوند اما کوتاهی و تعلل کردند. وی بغضش می شکند و دوباره گریان ادامه می دهد: داداشم ؛ قاسم شجاعی تمام امیدم بود و حیرانی و سرگردانی و چشم انتظاری همسر و دو فرزندش شش روز است که جگرم را کباب کرده است .

این خواهر چشم انتظار برادر زیرآوار مانده پلاسکو دعا می کند که برادرش زنده باشد و می گوید: هنوز امید دارم که برگردد و گرم در آغوشش بگیرم،‌اما اگر نیاید جای دفن مهم نیست در محضر الهی شهید به حساب می آید ، اما به خدا سوگند هرگز مقصران این حادثه را نمی بخشم و به خدا واگذارشان می کنم.


 
 
خاکسترنشینان پلاسکو
نویسنده : مهین داوری - ساعت ٥:٥٢ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٤ بهمن ۱۳٩٥
 
گزارش میدانی از فاجعه پلاسکو

شب غنی و آرام خوابیدیم و صبح مفلس و درمانده از خواب بیدارشدیم ، آتش پلاسکو تمام دارایی و سرمایه چندین ساله ما را در خود به خاکستر نشاند.

غروب دلگیر روز سوم آوار برداری ساختمان پلاسکو، هنوز شعله های آتش از میان کوه عظیمی از آهن پاره و خاک و سیمان زبانه می کشد و با هر سرکشی چموش وار و بی رحمانه اش ، دل آتش نشانان و امدادگران را به لزره در می آورد که نکند ...اما آنها قسم خورده این راه پرخطرند از دو روز گذشته امیدوار و مصمم به تلاش های خود ادامه می دهند...

از تقاطع حافظ و جمهوری ، احساس می کنی که به منطقه عملیاتی وارد می شوی ،  اغلب مغازه ها تعطیلند و بر درگاهشان بنرهای تسلیت نصب شده است، عابران حیران و نگران در پیاده روها مدام در حال حرکتند  و سربازان وظیفه و ماموران نظامی مستقر در محل نیز به تکرار و پی در پی همه را به دور شدن از محل اجبار می کنند، کمی مانده به چهار راه استانبول و محل حادثه ، داربست های فلزی و گونی هایی کشیده اند که از این نقطه به بعد گویی به منطقه ممنوعه وارد می شوی وسط خیابان جمهوری تا چهار راه و مقابل پلاسکو تحت کنترل شدید است ؛دیگر آن سوی دیوار داربستی فقط و فقط خودروهای نظامی و اورژانس و امدادگران و مسوولان و افراد خاص رفت و آمد  دارند.

می گویند کار رسانه ای و خبری و ورود به محل حادثه نیازمند دریافت کارت و مجوز رسمی  از ستاد ویژه مدیریت بحران است و...

 گزارش میدانی که مجوز نمی خواهد، دیدن زبانه گرفتن آتش و برخاستن دود سفید از دور و پشت این  داربست هایی که ماموران یک به یک ایستاده اند و محل را کنترل می کنند خود گزارشی عینی از واقعه ای ست که دل را به درد می آورد که چرا از پس سه روز طاقت فرسای بحرانی ، هنوز قهر این آتش سوزان از این تن فرتوت و فرسودهبه سردی ننشسته است ! چرا تا به امروز  داغ این غضب با وجود آماده باش و ورود تمام دستگاه های مرتبط به منطقه عملیاتی هنوز هر از گاه زبانه می کشد !

مامور آتش نشانی هم خوب گفت که این حادثه چراهای بسیاری به همراه دارد. این مامور آتش نشانی ایستگاه شماره یک در پاسخ به شرح روز حادثه می گوید اگرچه به دلیل شیفت نبودن در ساعت بروز حادثه ، نتواستم در محل حاضر شوم اما از همکاران مان هستند که هنوز سرنوشت شان نامعلوم است.

وی در پاسخ به علل بروز حادثه می گوید که اگرچه سخنگوی ما در محل حادثه مدام گزارش می دهد و ما همه را برای کسب خبر به ایشان ارجاع می دهیم، اما به یک جمله کفایت می کنم : چراهای بروز این حادثه و تلفات ناشی از آن بی شمار، زیاد و ناگفتنی است . 

پسر جوان ساکن این منطقه نیز با نشان دادن دود برخاسته از محل با اظهار نگرانی از شعله ورشدن  هراز گاه محل حادثه می گوید: حوالی هشت صبح با صدای بوق و آژیر آتش نشانی از خواب پریدیم و بلافاصله خبرها رسید و خودم هم با فاصله ای کوتاه نزدیک پلاسکو رسیدم ، اول ۴ تیم امدادگر رسیدند و موفق به کنترل آتش شدند اما حوالی ساعت ١٠ سه انفجار مهیب شنیده شد و به دنبال آن ساختمان فروریخت.

وی ادامه داد:  تعداد امدادگران در ساعت اولیه  کم بود اما به مرور از چند ایستگاه دیگر به محل اعزام شدند و یکی از ماموران آتش نشانی هم اذعان کرد که قریب ٢٠٠ امدادگر به محل اعزام شدند .

این جوان دانشجو ادامه می دهد: با توجه به همسایگی ما با کلانتری بهارستان ، از مراجعه قریب ٢۵ خانواده که مفقودی عزیزانشان را گزارش کردند می توان حدس زد که  مردم عادی هم داغدار این حادثه شدند و اگر زیر نویس اخبار ساعات اولیه وقوع حادثه قابل استناد باشد باز اگر تعداد شهدا همین آمار رسمی باشد فاجعه است و نباید به سادگی از کنار این حادثه و مقصران آن گذشت .

این شهروند تهرانی ادامه می دهد که پلاسکو اگرچه فرسوده بود اما قدمت آن مانع این نشده بود که از گاز شهری برخوردار نباشد اما گویا چند طبقه بالای به جهت فنی اماکن بهره مندی از گاز شهری را نداشتند و شنیده می شود که از کپسول گاز استفاده می کردند و شاید انفجارها هم به ترکیدن این کپسول ها ربط داشته باشد و یا به گفته یکی از ماموران آتش نشانی ناشی از فشار هوا و هرم آتش و فرو ریختن دیوارها و سقف ها بر روی هم بوده است.

خانم دانشجویی که در یکی از خوابگاه های دانشگاه خوارزمی واقع در خیابان بهارستان مقیم است، می گوید: فرسودگی ساختمان های این منطقه فقط به پلاسکو ختم نمی شود ، این منطقه کهنه و فرسوده است و حتی چند شب پیش از این حادثه موتورخانه خوابگاه ما منفجر شد و سال پیش هم دچار حادثه شده است و این جای بسی تاسف است که در اخبار این روزها به تکرار از مسوولان راجع به فرسودگی چندین ساختمان تهران شنیده می شود؛ گویی منتظر مانده اند که یک به یک بر سر مردم آوار شوند که آنها کمیته بحران پس از وقوع واقعه تشکیل دهند.

این فاجعه سرمایه چندین ساله مان را به خاکستر نشاند

اینجا همه ماتم زده اند و آستانه تحمل ها همه لبریز، گروهی غم  پودر شدن کارگر و همکار داغی گران تر از دیگرانی که فقط سرمایه شان دود و خاکستر شده است، دارند.

اینجا حسینیه فاطمه زهرا (س) پادگان ولی عصر (عج) است کسبه و اصناف  پلاسکو به دعوت اتاق اصناف در چهارمین روز از وقوع حادثه پلاسکو گردهم آمده اند که گزارش های پیگیری مسوولان را بشنوند اما عمق درد و وسعت فاجعه تاب و توانی برای شنیدن گزارش های رسمی باقی نگذاشته است.

از هر گوشه جلسه ناله ای برمی خیزد و گاهی فریادی که من تولیدکننده و توزیع کننده تمام سرمایه ام رفته است و با معدوم شدن تمام اسناد و مدارکم حتی نمی توانم طلب ها و بدهی ها و دیونم را سامان دهم شنیده می شود.

او که در طبقه ششم پلاسکو  صاحب پخش «آقا هادی» ست ادامه می دهد: اعطای تسهیلات و بیمه تنها بخش کوچکی از مشکلات این کسبه را حل می کند، پلاسکو در آتش سوخت و صنعت نساجی ایران صاحب عزای اصلی این حادثه است و اگر به این مهم توجه جدی نشود تبعات جبران ناپذیری به این صنعت و اقتصاد کشور وارد خواهد شد.

سالن پرهمهمه و سرو صداست و  مسوولان برگزارکننده پشت میکروفون حضار را به آرامش دعوت می کنند. از جوانی که مشغول پرکردن فرم زیان دیدگان پلاسکوست می پرسم که  چه توقعی از مسولان دارند ، او معترض می گوید: من داغدار همکارم هستم که در آتش سوخت و الان از این سخنرانی ها و گزارش های اداری خسته ام و گمان می کنم که بی نتیجه است .

وی ادامه می دهد: شب غنی و آرام خوابیدیم و صبح مفلس و درمانده از خواب بیدارشدیم ، آتش پلاسکو تمام دارایی و سرمایه چندین ساله ما را در خود به خاکستر نشاند.

کارفرمای "پخش آتا "طبقه نهم پلاسکو می گوید: به شرط تملیک 99 سال و با اجاره 800 هزار تومان در این کارگاه مشغول تولید و توزیع بودیم و حال مانده ایم که تکلیف مالکیت ما چه خواهد شد و نگرانی ها از این پس بیشتر می شود چرا که با از بین رفتن تمام سرمایه عمرمان، از یک سو بیکاری گریبان گیر ما شده است و از سوی دیگر عدم توان پاسخ دهی به طلبکاران و بانک ها برای ما مشکلات متعدد به دنبال خواهد داشت، با پرداخت حقوق بیکاری ، اعطای وام و تسهیلات مشکلات به تمامی حل نمی شوند و درد از دست رفتن جان همکاران ما در پلاسکو و آتش نشانان فداکار را نمی توان با پرداخت مستمری و ... تسکین بخشید.

وی می گوید : ما نباید تاوان  بی مسوولیتی بنیاد مستضعفان را پس بدهیم و بنیاد باید پاسخگوی چراهای بروز این حادثه و جبران تبعات آن باشد و تقاضای ما این است که مجموعه پلاسکو به شیوه سابق از نو ساخته شود و حقوق مال باختگان و ملکیت آن ها به رسمیت شناخته شود.

 اینجا بغض امانت نمی دهد

میدان حسن آباد، ایستگاه شماره یک سازمان آتش نشانی، اینجا رنگ عزا به خود گرفته است ، تاج گل و دسته گل هایی برای عرض تسلیت و شمع هایی روشن بر سکوی در ورودی ایستگاه ، اینجا همه اشک است و آه ، یکی شیرینی و دیگری خرما پخش می کند .  دیگر کسی دل به سلفی و دوربین نمی دهد ، همه نگران و عزادار آتش نشانان قهرمانی اند که هنوز برنگشته اند و تعدادی که شهید شده اند.

دسته ای بهت آلود و نگران فقط به جایی خیره مانده اند و اشک می ریزند و تعدادی مویه کنان با خود زیر لب ذکری و صلواتی زمزمه می کند، گروهی در حال روشن کردن شمع اند  و من حیران و سرگردان و اشکبار برای دقایقی فقط نگاه می کنم، همه که می بارند انگار بغض آسمان می ترکد و نم نمک باران شروع به باریدن می کند.

دو طرف محوطه داخل ایستگاه تا چشم کار می کند بر زمینش گل های گلایل و رز نشانده اند ، ماموران آتش نشانی داخل اتاقک ایستگاه را سکوتی سهمگین حاکم است،

مامور "بی سیم به دست " را از داخل ایستگاه به مصاحبه دعوت می کنم ، این همانی است که گفته چراهای این حادثه ناتمام است ، از او می پرسم که مگر آمار دقیقی از ماموران اعزامی به محل حادثه وجود ندارد که هنوز تعداد دقیق از مفقود شدگان اعلام نمی شود ، او می گوید : اعلام نمی کنند! گرچه اعزام نیرو به محل حادثه از ایستگاه های مختلف صورت گرفته است اما ممکن است که ماموری در ساعت غیر شیفت داوطلبانه وارد حادثه شده باشد و کما اینکه یکی از شهدای ما دانشجویی است که بعد از شهادتش ، موتور شخصی اش که حوالی یکی از خیابان های محل پارک بود پیدا شد او به محض شنیدن حادثه خودش را به محل رسانده بود.

او می گوید ماموران آتش نشانی کارشان را با دل و جان انجام می دهند اما عمق فاجعه زیاد است و نگرانی ها هنوز ادامه دارد.

آژیر و اعلام آتش سوزی در منزلی  در گوشه ای از این شهر بحران زده ، آتش نشان را به عملیات فرامی خواند و او سراسیمه و شتابان سوار خودرو آتش نشانی می شود و از ایستگاه خارج می شود.

از انتهای ایستگاه دو مامور به سمت ورودی ایستگاه می آیند به همراه تعدادی از مردم به استقبالشان می رویم ، همه تبریک برای شغلی که دارند که نشان از بالا بودن حس مسولیت اجتماعی آنهاست و تسلیت برای دوستان و هم رزمانی که به شهادت رسیده اند.

پسر بچه ای  دسته گلی به آنها تقدیم می کند و آنها با تواضع و زلالی می گویند : ما خود خواسته ایم و با عشق این شغل را انتخاب کردیم اما در این چند روز مردم خیلی به ما لطف داشتند و ما را شرمنده کردند.

مادری اشک بار می گوید که این چند روز اگرچه مدام دعا و اشک مان بدرقه راهتان بوده اما چه کاری از دست ما برمی آید  که انجام دهیم ؟

دل همه آتش می گیرد وقتی آتش نشان  اشکبار جواب می دهد که  مادرم امروز برای اولین بار با اشک بدرقه ام کرد چون می بیند که چه حادثه بزرگی اتفاق اتفاده است و کاری از دست ما هم انگار ساخته نیست اگرچه تمام  با وجود همه مشغولند مکثی می کند و می گوید: انگار فقط آهیم  و نگاه .  

یکی از آنها که در ساعات اولیه وارد عملیات شده است می گوید: دقایق اولیه آتش نمای جلوی پلاسکو مهار شد غافل از اینکه آتش به پشت ساختمان کشیده بود و دیده نمی شد . طبقه ششم ساختمان بودم که ناگهان آوار سنگ و آجر و فروریختن پی درپی دیوارها غافلگیرم کرد، چیزی نگذشت که دیدم راه پله ها همه تخریب و نه راه پس هست و نه پیش و تنها گودالی پیش پایم بود به عمق چندین طبقه که انتهای آن فقط میلگرد بود و آهن و ... صداهایی مرا به پریدن می خواند و دیدم چاره ای  نیست ، اشهدم را خواندم و خود را به دل گودال رها کردم، امیدی نداشتم که زنده بمانم.

بغضش می ترکد: لیاقت نداشتم در این راه جانم را از دست بدهم خوبان ما رفتند و من بی مصرف و ضعیف ماندم ،  این دوست و هم اتاقیم ( در حالی که عکس دوستش را در گوشی موبایلش نشان می دهد)  شهید این حادثه شد و هنوز باور این که دیگر او نیست دلم ریش می شود، می سوزد.

لابه لای حرفها یکی از آن ها می گوید که ما هیچ تجهیزات مجهزی نداریم و جانمان را بر طبق اخلاص به میدان عملیات می کشانیم  و توقع می رود که حداقل این شغل جز مشاغل سخت و زیان آور به شمار آید .

وی می گوید: ما شهید زیاد دادیم ،ولی این حادثه مثل خواب بود  و چنان  پی درپی آوارها مثل قطرات باران به  زمین فرو افتادند که هنوز صدای آن فرو افتادن ها تو گوشم شنیده می شود.

لرزان و بغض آلود می گوید آتش نشان به هر عملیاتی که فرا خوانده می شود تا آخرین لحظه می ماند که خاموش شود و اجازه رجز خوانی به آتش نمی دهد  اما در این حادثه شعله برای ما رجز خواند، تا این لحظه به عملیاتی به این مهیبی و با تلفات زیاد وارد نشده بودم .

همه "دست های دعا " را برای سالم درآوردن زیرآوار ماندگان به آسمان بلند می کنند و من لبریز بهت و سوگ و چراهای مکرر از علل بروز حادثه و....  ایستگاه آتش نشانی را ترک می کنم .

مترو حسن آباد ،  قطار وارد ایستگاه می شود و مردم فوج فوج  و شتابان  وارد واگن ها می شوند و زندگی همچنان بی توقف به سوی ایستگاه آخر در حرکت است....   


 
 
نقش رسانه ها در افشای فساد در ایران
نویسنده : مهین داوری - ساعت ٧:٤٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٤ دی ۱۳٩٥
 

در گفت و گو با"  آوات رضانیا " ، پژوهشگر ارتباطات بررسی شد:

نقش رسانه ها در افشای فساد در ایران

فساد در ایران؛ دردی کهنه که لایه‌های مختلف جامعه را از دیرباز درگیر کرده است و امروز با ریشه دواندن این غده سرطانی در پیکره کشور، به یکی از لاعلاج ترین چالش های جدی کشور تبدیل شده است، به منظور بررسی نقش رسانه ها در افشای فساد در ایران  با "دکتر آوات رضانیا " ، پژوهشگر رسانه و ارتباطات گفت و گویی داشتیم که تقدیم می شود:

-  بروز و افزایش فساد در کشور از کجا ناشی می شود ؟

بخش مهمی از پدیده فساد در کشور به کاهش حساسیت های اخلاقی بر می گردد. وضعیت فعلی به گونه ای است که حساسیت های اخلاقی  نسبت به حق و حقوق فردی و جمعی مردم، به کمترین میزان خود رسیده است. به این معنا که دیگری به مثابه انسانی که از حق و حقوق خاصی برخوردار است و شایسته احترام و برخورداری از یک زندگی شایسته است، به شکلی سیستماتیک معنای خود را از دست داده است.

ورود مدرنیزاسیون و عقلانیت ابزاری، نقشی تعیین کننده در ظهور فساد در ایران دارد. اگرچه مدرنیته خود واجد حساسیت های اخلاقی خاصی است که حقوق دیگری را در مرکز باورها قرار داده است،  اما به نظر می رسد که مدرنیته ایرانی فاقد مبانی اخلاقی مدرنیته غربی است و همچنین فاقد سازوکارهای پیش بینی شده این جوامع برای مبارزه با فساد و رعایت حقوق شهروندی است.

همچنین در اخلاق اسلامی نیز مسئله بیت المال به عنوان امری که متعلق به تمامی مردم است و دست درازی به آن غیر اخلاقی و مستوجب عذاب و عقوبت دنیوی و اخروی است، به خوبی در بین مردم ترویج نشده است. سیستم آموزش و پرورش و رسانه ها در این زمینه مقصر اصلی هستند.

به این ترتیب ما شاهد نوعی فردگرایی افراطی و نارسیستی هستیم، که فرد تنها به موفقیت خود به هر وسیله ای اهمیت می دهد و جهان اطراف خود، از مردم گرفته تا طبیعت و دولت و ... را به عنوان ابزاری در خدمت خود می بیند. این امر از حدود پانزده سال گذشته نمودی آشکار در بین مسوولان و برخی از صاحبان قدرت داشته است.

در سال های گذشته بسیاری از شعارهای انقلابی مانند حمایت از مستضعفان و محرومین و و برپایی عدالت اجتماعی تضعیف شده اند و دیگر جایگاهی در گفتمان های سیاسی در ایران ندارند. تمامی دولت های پس از جنگ تحمیلی سیاست های مشابهی را در چارچوب نئولیبرالیسم دنبال کرده اند که از یک طرف اهمیت زیادی برای سرمایه داران، کارآفرینان و صاحبان قدرت و ثروت قائل است و از طرفی دیگر فقرا و مستضعفان را که زمانی در مرکز گفتمان های سیاسی انقلابی قرار داشتند، به مزاحمانی تقلیل داده اند که رعایت حق و حقوق آنها، مانند تامین اجتماعی و یارانه ها، باری گران بر دوش دولت و بازار است و از آنها به عنوان مهم ترین عامل عدم پیشرفت اقتصادی و توسعه یاد می شود. طرفداران این عقلانیت افراد را از جایگاه شهروندی به جایگاه ابزاری برای توسعه اقتصادی تقلیل می دهند. در سال های اخیر ما شاهد برخوردهای بسیار ناگواری با کارگران، دست فروش ها و افراد بی خانمان بودیم که عموما با آنها به عنوان موجوداتی فاقد حق شهروندی رفتار شده است.

طرفداران ذهنیت نئولیبرالیستی خود را از زمین و زمان طلبکار می دانند. این عقلانیت در جامعه ای که فاقد سازوکارهای مدرن و مشخص برای جلوگیری از فساد و مبارزه با فساد است، به آسانی راه را برای فسادها و اختلاس های میلیاردی و نجومی هموار می کند.

- با توجه به ماده 26 منشورحقوق شهروندی که به آزادی مطبوعات و نشریات اشاره دارد دولت برای اجرای این بند از منشور چه  تدبیر و راهکار و رویکرد عملی می تواند اتخاذ کند؟

منشور حقوق شهروندی اگرچه به نوعی از پشتوانه قانون اساسی برخوردار است، اما عملا در وضعیت فعلی که بسیاری از اصول قانون اساسی تعلیق شده است و یا رعایت نمی شوند، نمی توان امید چندانی برای تحقق آن متصور بود و رسانه های امروز نیز در صورت استمرار بر اعمال برخی سلایق غیرقانونی، ممنوعیت و سانسور پیشینی، نمی توانند نفع چندانی از منشور حقوق شهروندی ببرند.

واقعیت این است اگرچه در شرایط موجود، در حالی که دولت فعلی در ماه های آخر فعالیت خود قرار دارد، معرفی منشور حقوق شهروندی شاید بیشتر به عنوان یک ابزار تبلیغاتی مطرح می شود تا امری که ضمانت اجرایی و اراده سیاسی برای اجرای آن وجود داشته باشد، اما باز می توان امیدوار بود که با دقت نظر و پیگیری این دولت و دولت های بعدی این منشور صرفا به عنوان امری نمادین باقی نماند و در حوزه اجرایی اثری ماندگار از آن برجای بماند.

-  یکی از کارکردهای رسانه شفاف سازی است نقش رسانه ها در افشای فسادها چگونه ارزیابی می کنید ؟

رسانه ها در ایران نقش اندکی در افشای فسادها دارند. عموما رسانه های ایرانی در جریان درگیری های جناحی و پس از افشا شدن فسادها و انتشار اخبار در شبکه های اجتماعی و رسانه های بیگانه، دست به انتشار اخبار و اطلاعات دست دوم در مورد فسادها می زنند و همواره برخی محدودیت ها و ملاحظات سلیقه ای رسانه های داخلی را با مشکلات زیادی برای افشاگری مواجه ساخته و همین موضوع نیز ضریب آسیب پذیری آن ها را افزایش داده است.

-  موانع بر سر راه فعالیت افشاگرانه رسانه ها کدامند و رسانه ها  با بهره گیری از چه رویکرد و ابزاری می توانند در این عرصه بیشترین اثرگذاری و کم ترین تلفات را  داشته باشند ؟

رسانه ها در ایران از محدودیت های زیادی برخوردار هستند و به راحتی نمی توانند از امکاناتشان برای مبارزه با فساد استفاده کنند. روزنامه نگاری جستجوگر و افشاگر در ایران از یکطرف به دلیل عدم امکان دسترسی به اطلاعات دولتی ( به دلیل ضعف قوانین و اتوریسته سازمان های دولتی)  و از طرف دیگر به دلیل محدودیت های ناشی از سیستم سانسور پیشینی، توانایی چندانی برای مقابله با فساد ندارند. همچنین رویکرد روزنامه نگاری توسعه بخش که در کشورهای جهان سوم و از جمله ایران غالب است، به گونه ای تعبیر شده است که رسانه ها باید عمدتا جنبه های مثبت پیشرفت های دولتی و حکومتی را پوشش دهند و از پوشش نواقص و کاستی ها و از جمله فسادها پرهیز کنند. این رویکرد به صورت یک سازوکاری نهادینه شده درآمده است و تمامی بخش های حاکمیتی از دولت گرفته تا سیستم قضایی به شدت به رسانه ها فشار می آورند تا این موضوع را رعایت کنند و حتی از زور هم علیه آنها استفاده می کنند.

بخش دیگری از مشکلات رسانه ها برای مواجهه با فساد به ضعف روزنامه نگاری بر می گردد. عمده روزنامه نگاری در ایران به پوشش اخبار و سخنان مسوولان می پردازد. عموما اخبار بدون تحلیل و تفسیر و به صورت نقل قول مستقیم در رسانه ها انتشار پیدا می کنند و سپس از طرف دیگر رسانه ها کپی می شوند. در واقع ما با نوعی روزنامه نگاری کاهل و شاید افسرده مواجه هستیم که تمایل چندانی برای حضور فعال در جامعه و درگیر شدن در ماجراها، فسادها و رسوایی ها ندارد.

اما در مورد بخش دوم سوال و راهکارهای اثرگذاری بیشتر رسانه ها در زمینه فساد، مهم ترین راهکار تصحیح و ارتقای شیوه های روزنامه نگاری در ایران است. رسانه ها باید از یکطرف تلاش کنند تا در تمامی سطوح از افراد متخصص و دانش آموخته علوم رسانه ای استفاده کنند.

به جرات می توان گفت بیش از 80 درصد خبرنگاران و روزنامه نگاران فعلی در ایران، روزنامه نگاران تجربی هستند که فاقد دانش تخصصی روزنامه نگاری هستند. از طرف دیگر رسانه ها باید سعی کنند تا تمامی کارکردها و امکانات خود را در راستای مبارزه با فساد فعال کنند و حضور فعالتری در سطح جامعه، در بین مردم، در ادارت و ... داشته باشند و سعی کنند از روزنامه نگاری کاهل فاصله بگیرند. به لحاظ اخلاق روزنامه نگاری نیز باید از شکل فعلی روزنامه نگاری توسعه بخش فاصله بگیرند و بر چارچوب های هنجاری و اخلاقی مسئولیت اجتماعی رسانه ها بیشتر تاکید کنند.

-  ارزیابی شما از عملکرد حاکمیت و دولت در مبارزه با فساد چیست ؟

اگرچه در تمامی سطوح حاکمیت در ایران، بحث مبارزه با فساد داغ است و در مرکز توجه قرار دارد، اما به نظر می رسد که راهکارها و سازوکارهای موجود برای مبارزه با فساد، هیچ تناسبی با شعارها و اهمیت صوری این موضوع ندارد. دولت فعلی با رویکرد میانه رویی اگرچه نقش مهمی در افشای فسادهای دولت قبل داشته است، اما انگار نمی تواند و یا تمایل چندانی برای مبارزه سیستماتیک با فساد ندارد. همانطور که در مسئله حقوق های نجومی نشان داد، دولت فعلی نیز در لایه هایی درگیر فساد است. متاسفانه عموما افشای فسادها در حال حاضر در چارچوب درگیری های جناحی انجام می گیرد و خارج از این درگیریها و افشاگری های طرفین، نمی توان کارنامه قابل قبولی در جلوگیری و مبارزه با فساد برای دولت و حاکمیت متصور شد.

-  چه تحلیلی نسبت به اوضاع آینده کشور در صورت کنترل و یا عدم کنترل و مبارزه با فساد دارید؟

فساد در ایران به امری ریشه ای و ساختاری در تمامی حوزه ها و بخش های دولتی و غیر دولتی تبدیل شده است. واقعیت این است که وضعیت فعلی چندان مطلوب نیست و به دورنمای امیدوار کننده در مبارزه با این فساد ریشه ای و ساختاری نمی توان دلخوش شد؛ گمانم این است که در حال حاضر به دلیل بروز مسائل و بحران های داخل و خارج ، عملا توجه به فساد برای دولت و حاکمیت در ایران به امری حاشیه ای و دست چندم تبدیل شده است اما باز می توان "مشروط "این امید را در دل پروراند : " تنها در صورت اعتماد سازی و ایجاد عزم ملی و وفاق جدی میان قوای سه گانه با مردم، می توان آینده ای روشن و عاری از فساد با چشم اندازی توسعه محور برای کشور متصور شد و لاغیر "

 


 
 
← صفحه بعد