روزی، روزگاری؛ شهری و شهروندی
قانون اساسی توجه خاصی به حقوق شهروندی کرده و رنگ، نژاد و زبان را موجب تفاوت در برخورداری از این حق نمی داند و در ماده 100 قانون اساسی دولت را موظف کرده است که به منظور ارتقای حقوق انسانی ، استقرار زمینه های رشد ،تعالی و احساس امنیت فردی و اجتماعی در جامعه و تربیت نسلی فعال ،مسوولیت پذیر ، مومن و برخوردار از وجدان کاری منشور حقوق شهروندی را تنظیم و به تصویب مراجع زیربط برساند.
صبح که از خواب بر می خیزی صبحانه که می خوری ناخودآگاه کارهای ناتمام آن روز در ذهنت شروع به رژه رفتن می کنند ! شتابان شال و کلاه می کنی و پله ها را یکی ، سه تا می کنی . به پارکینگ که می رسی و تا که چشمت به اتومبیل محصورمانده ات در میان اتومبیل های همسایگان می افتد آشفته می شوی و تنگی وقت مجالت برای بیدار کردن همسایه برای جابه جایی اتومبیل مزاحمش و شکستن حصر خودرویت نمی دهد. قید ماشین شخصی را می زنی و خانه را ترک می کنی!
و بعد خیابان و فاز جدید ماجرا ... بر کرانه خیابان منتظر تاکسی می مانی که خود را به محل کار برسانی .
یکی ، دو تا و سه تاکسی می آیند و از راه نرسیده ها بی توجه به انتظارت سوار می شوند و می روند! دلخور می شوی و چون نمی خواهی روزت ناخوش شود می گذری !
سوار تاکسی می شوی و صدای بلند نوار و مذاکره بلندگویی بغل دستی ات با تلفن همراهش شیرازه فکرت را به هم می ریزد و دعا می کنی که ترافیک نباشد و زود به مقصد برسی!
* رعایت حقوق شهروندی نیازمند آموزش های اساسی است
جعفر نورمحمدی، کارگردان و مستند ساز در گفت و گو با خبرنگار پیک ایلام ،حقوق شهروندی را متناظر با ایجاد و رشد شهرنشینی دانست و گفت: فردی که زندگی شهری را برمی گزیند باید به مسوولیت ها و حقوقی که شهر بر دوش او می گذارد آشنا باشد و عدم آگاهی او قبل از سکنی گزینی ، به مرور شهر را با بی نظمی و هرج و مرج مواجه می سازد.
نورمحمدی معتقد است که آگاه سازی و تنویر افکار عمومی در زمینه حقوق شهروندی تنها با آموزش های اساسی امکان پذیر است.
وی با تاکید بر نقش آموزش در تبیین حقوق شهروندی تصریح کرد : سیستم نظام آموزشی کشوری مانند ژاپن بر این پایه بنیان نهاده شده است که سال اول قبل از ورود به دبستان به دانش آموزان خردسال تمامی ضوابط و قوانین شهری و شهروندی را به صورت جزء به جزء و تصویری به آن ها آموزش می دهند .
حال در ایران ما چه کرده ایم ؟!برنامه ریزان و سیاستگزاران نظام آموزشی و شهری برای نهادینه سازی فرهنگ و حقوق شهروندی تاکنون چه اقداماتی انجام داده اند؟!
این فیلم ساز نتیجه بخشی آموزش های حقوق شهروندی را منوط به تعامل دوجانبه شهروند و مدیران ارشد شهر ی و حتی کشوری دانست و گفت: زمانی آموزش های شهروندی موثر خواهد افتاد که اولا قوانین و ضوابط توسط قانونگذاران و آموزشگران تمام و کمال رعایت و اجرا شود و در گام بعدی در تعاملی سازنده با شهروندان اصول و حقوق شهروندی را به صورت کاربردی و تجربی به آن ها آموزش داده شود که شهروند ان خود بپذیرند قانون مداری شیوه رفتاری شان شود.
نورمحمدی افزود: باید پذیرفت که اگر قرار است ساعت 9 شب زباله ها را درکیسه های در بسته بر درگاه منزل بگذاریم باید همان ضابطه رعایت شود. گذاشتن زباله متعفن از ساعت 9 صبح بر در خانه ، هم بی احترامی به حقوق دیگر شهروندان است و هم این که با انجام این رفتار غیرمدنی ، بیشترین لطمه بهداشتی را به خانواده خویش وارد می سازیم.
این مستند ساز مهاجرت بی رویه روستاییان به شهرها را عامل موثری در زایل شدن حقوق شهروندی عنوان کرد و گفت: روستایی طبیعی ست که اگر قوانین شهرنشینی را درنیابد و ظواهر زندگی شهری آن چنان او را مات و مبهوت کند و گاه ناخواسته بی نظمی و آشوبی در شهر به پا کند.اما بر قانون گذاران و مدیران شهری ست که به او شیوه زندگی شهرنشینی را بیاموزند.
محل کار و کلنجار رفتن با رایانه که شاید روشن شود و پس چند دقیقه فوت وقت، متوجه می شوی که صفحه اصلی آن تغییر کرده است ، دستپاچه تمام درایو ها را جستجو می کنی و هیچ نشانی از اطلاعات و فایل های ذخیره شده حاصل زحمات چندساله را نمی یابی، سپس با رعایت حرمت همکاری وقتی پرس و جو می کنی که چه اتفاقی افتاده ست می گویند که ویندوز را عوض کردیم و تو آنجاست که دنیا بر روی سرت آوار میشود و تا شب دمق میشوی و تا سپیده صبح کابوس می بینی....
*رعایت حریم خصوصی افراد یکی از ارکان حقوق شهروندی ست
ظاهر سارایی ، شاعر و دبیر بازنشسته در تعریف حقوق شهروندی به خبرنگار بیک ایلام کفت: حقوق شهروندی به نظر من عبارت است از رعایت حریم خصوصی افراد تا زمانی که ناقض حقوق شهروندی دیگران نشود، آزادی بیان، عقیده، حق انتخاب شغل، محل سکونت و امنیت و مانند آن .
وی ادامه داد:همه انسانها در همه جوامع حقوق ثابتی دارند که این حق به هیچوجه ستاندنی نیست حتی رای اکثریت جامعه و قوانینی که برآمده از رأی اکثریت باشد نیز نمیتواند این حقوق را نقض کند و او را از آن محروم سازد.
سارایی افزود: اما این که این حق ثابت در جوامع چه اندازه پاس داشته میشود بحث جداگانهای است و در بسیاری از جوامع بعضی از حقوق ثابت انسانی از افراد جامعه دریغ میشود.
این دبیر بازنشسته با اشاره به قوانین موجود هر جامعه یادآور شد: اگر چنان¬چه به این موضوع در شکل آرمانی خود ننگریم افراد میباید از راههای مختلف نسبت به حقوق خود و از جمله حقوق شهروندی اطلاع داشته باشند و رسانهها و نهادهای رسمی و «مردمنهاد» نیز موظفند و رسالت دارند که این حقوق را به مردم گوشزد کنند.
سارایی در خصوص وضعیت حقوق شهروندی در جوامع مختلف افزود: در جوامع دموکراتیک و توسعه یافته نوع برخورد و تعامل افراد با هم و افراد با حکومت حقوقی است و افراد و حکومت میکوشند با استناد به بندهای قانونی از حریم خود دفاع نمایند و لذا بهترین راه برای دفاع از حقوق شهروندی و انسانی همان رجوع به قانون و سازو کارهای آن است مشروط به آن که در قانون، حقوق ثابت انسانی و شهروندی لحاظ شده و آنها را محترم شمرده باشد.
وی ادامه داد: در جوامع توسعه یافته و دموکراتیک، مطبوعات، احزاب، اصناف و اتحادیههای صنفی، NGOها و تشکلهایی از این دست، نیز پشتیبان و پشتوانه حقوق شهروندی هستند ضمن این که در نهایت داوری به مجامع قضایی سپرده میشود.
از مرکز شهر که می گذری صدای ممتد میوه فروشان تره بار که مثلا حراج است و مفت آب دریا و به هم ریختگی و لاشه میوههای فاسد که در محل پراکنده شده اند اعصابت را به هم می ریزد و کمی آن سوتر راننده جوان طلبکار در حالی که مسیر حرکت ماشینها را بند آورده است و با ادبیاتی از نوع دیگر شروع به فحاشی کردن می کند و خاطر عابران را مغشوش می سازد؛ برخی شرمزده خود را از محل دور میکنند و بعد همان راننده! باز بی محل به مردمان در حال عبور از عرض خیابان، ویراژ می دهد و می گریزد و پلیس آن سو تر سرگرم کار خویش و با دفترچه جریمه به دست، راننده متخلف را جستجو می کند!
* حقوق شهروندی؛ نیازهای اولیه یک شهروند برای زندگی کردن در شهر است
عارف کردجمشیدی مهندس کامپیوتر معتقد است که حقوق شهروندی نیازهای اولیه شهروند برای زندگی در یک شهر محسوب می شوند.
وی در خصوص شیوه درست مطالبه این حقوق به خبرنگار پیک ایلام گفت: قاعدتا بایستی راهکاری یکسان و روشی در چارچوب قانون برای مطالبه همه شهروندان وجود داشته باشد و نباید پیگیری با روال پیچیده ای نیاز داشته باشد.
وی تصریح کرد: یعنی این حقوق واضح و شفاف هستند و سیستم مدیریت شهری برای ایجاد آن ها نباید منتظر مطالبه شهروند باشد.
این مهندس کامپیوتر یکی از الزامات زندگی شهری را رعایت حقوق شهروندی عنوان کرد و یاد آور شد: در این بحث دو رابطه شهروند- شهروند و شهروند – مدیریت شهری وجود دارد و چون سیستم ها در هر وجه آن ختم به دولت می شوند بهتر است بگوییم رابطه شهروند - دولت. پس وظایف هر دو طرف رعایت حقوق شهروندی است.
کردجمشیدی با تاکید بر این که تبدیل شدن به شهروندِ موثر، آموزش در سنین پایین را می طلبد در بیان موانع بر سر راه دستیابی به حقوق شهروندی گفت: بزرگترین مانع خود شهروندان هستند و این که «من» همیشه منتظر است «مردم» حقوق او را رعایت کنند، سازمان ها حقوق اش را رعایت کنند. غافل از این که مردم قطعا از همین «من»ها تشکیل شده و سازمان ها هم به نوعی اکثرا توسط یکسری از همین «من»ها اداره می شوند.
این مهندس با اشاره به بی اطلاعی مردم نسبت به حقوق شهروندیشان تصریح کرد: هیچ آموزشی در دوران تحصیل در این مورد داده نمی شود و این شاید بزرگترین مانع در این راه باشد. شهروندان هر چیزی را که دوست دارند به صورت ذهنی جزو حقوق شهروندی خود می دانند.
* داشتن شهری امن و شاد یکی از حقوق کودکان است
مهدیار عبدالهی کودک 10 ساله در پاسخ به سوال تعریف حقوق شهروندی به خبرنگار پیک ایلام گفت: حقوق شهروندی همان حقوق افرادی است که در شهر زندگی می کنند.
وی خواسته های حقوقی اش را از شهر چنین بیان کرد: حق من این است که از سیستم آموزشی پیشرفته و خوبی برخوردار باشم و امنیت و شادی در شهرم موج بزند و من نیز باید در پاکیزه نگهداشتن شهرم کوشا باشم.
این دانش آموز با ابراز گله از برخی بی نظمی های موجود در آپارتمان ها گفت: ای کاش صاحبخانه ما می فهمید که روز جمعه و اول صبح نباید با بساط جوشکاری و بیل و چکش ،آرامش ساکنان آپارتمان را بر هم بزند و ای کاش مهم تر؛ این که روزی فرا برسد که بزرگترها در صف نانوایی، نوبت کودکان را نادیده نگیرند و به حقوق آن ها تجاوز نکنند.
این کودک نبود مبلمان های شهری و صندلی های مخصوص غذاخوری در پارک ها و معابر و رستوران های سطح شهر را از مصادیق بی احترامی به حقوق کودکان خواند.
*کلام آخر
به راستی ! آیا تنویر افکار عمومی نسبت به حقوق اولیه شهروندی آن ها امکان پذیر است و رعایت مو به موی این حقوق تنها روی کاغذ ممکن به نظر می رسد یا...
نظرات ()
