نگاهی اجمالی به سیره رفتاری و سیاسی امام علی(ع)
راز ماندگاری حضرت علی (ع) در چیست ؟
شخصیت والا و ارزشمند حضرت علی (ع) آن چنان شهره ی آفاق و اعصار است که نه تنها مردمان عامه در انجام امور روزانه و حتی به وقت برخاستن از زمین به زبان دل «یا علی » گویان، او را می طلبند ، بلکه اندیشمندان اسلامی و غیر اسلامی نیز بارها با بیان جملاتی زیبا عظمت وجودی امیر مومنان علی (ع) را در صفحه صفحه تاریخ به ثبت رسانده اند که در این میان مرور جمله ای از جورج جرداق، نویسنده معروف مسیحی مسلک، مصداقی بر این موضوع است: « ای روزگار ! تو را چه می شد اگر تمام نیروهای خود را بسیج می کردی و در هر عصر و زمانی، بزرگمردی به نام علی را بدان قلب، بدان زبان و بدان شمشیر به انسانیت عطا می کردی؟! »
* حضرت علی (ع) تکیه گاهی استوار و مطمئن برای همسر و فرزندان است
فاطمه رحیمی شهروند 44 ساله ایلامی در پاسخ به این سؤال که مردان امروزی چگونه میتوانند از حضرت علی(ع) الگوبرداری کنند، گفت: باید تلاش کنند که عدالت و صبوری را از حضرت علی(ع) بیاموزند که همسری و تکیهگاهی او برای حضرت فاطمه(س) میتواند الگویی اثر گذار و مناسب برای مردان و زنان جهان باشد.
ماهان علیشیری، 24 ساله نیز پدر خوب را پدری معرفی میکند که رفتارش بتواند پشتوانه محکم اخلاقی و عقیدتی برای خانوادهاش باشد!
وی در بیان توصیف پدر خوب با تأکید بر ویژگیهای اخلاقی حضرت علی(ع) تصریح کرد: پدر خوب باید یاد بگیرد که در مقام همسری چون حضرت علی(ع) که تکیهگاهی محکم برای فاطمهزهرا(س) بود، باشد و در مقام پدری نیز همواره راهنما و یاور فرزندانش باشد.
* بررسی سیره سیاسی امیر مؤمنان علی(ع) با رویکردی جامعه شناختی
خلیل کمربیگی کارشناسارشد رشته جامعه شناسی در پاسخ به سؤال خبرنگار پیکایلام مبنی بر اینکه «چگونه می توان با الگوگیری از سیره علی (ع) در برقراری نظم و انضباط و قرار گیری هر فرد در جایگاه خویش، به نظم و سامان در جوامع کنونی دست یافت»، گفت: شایستهسالاری از ارکان اصلی در یک جامعه و رکن اساسی توسعه و ارتقاء سطح کارآیی خرده نظامهاست و سپردن امور هر جامعه به دست سرآمدان در هر گروه، سازمان، رده، نظام و... سبب توزیع عادلانه امکانات اجتماعی و فرصتها میشود.
وی معتقد است که عدالتمحوری، تخصص گرایی و نهادینه کردن اخلاق در جامعه، اجرا و نظارت دقیق بر قانون میتواند به تحقق شایستهسالاری در جوامع کمک کند.
این جامعه شناس با اشاره بی توجهی به اصل شایستهسالاری در جوامع امروزی گفت: شایستهسالاری با نگرشهای خویشاوندسالاری و قبیلهای هیچ سنخیت و شباهتی ندارد و باید تصدی گریهای دولت نیز کمرنگ شود.
کمربیگی تصریح کرد: چنانچه در یک جامعه، سازمانها، نهادهای دولتی، به عنوان مؤسساتی عام المنفعه تلقی شوند که باید به هر نیازمندی، از روی ترحم نقشی واگذار کنند و به عنوان هدیه، مزایایی به آنها اعطا نمایند، آنگاه ادعای برقراری شایستهسالاری در آن کشور خیالی واهی است.
این کارشناسارشد جامعهشناسی با تأیید و تأکید بر این موضوع که «عدم برنامهریزی و تداخل مسئولیتها در سیره سیاسی علی(ع) از عوامل تخریب و آسیب به نظم و اداره امور است» اظهار داشت: اگر برنامهریزی در یک جامعه مبتنی بر حقایق و واقعیتهای جامعه صورت گیرد نه تنها منابع و سرمایههای جامعه اتلاف نمیشوند، بلکه اثر بخشی لازم آن ها نیز از بین نخواهد رفت.
وی فقدان اندیشه، تدبیر و تقسیم کار را از علل عدم برنامهریزی و تداخل مسئولیتها خواند و گفت: اگر تداخل مسئولیتها صورت گیرد، آنگاه پاسخگویی در برابر تکالیف نیز بیمعنی میشود.
کمربیگی یادآور شد: همان گونه امام علی(ع) در نامهای به فرزندش امام حسن(ع) نوشت که برای هریک از زیر دستان، وظیفهای مشخص کن تا او را نسبت به همان کار مؤاخذه و بازخواست نمایی، زیرا این شیوه سزاوارتر است، پس حکومت های امروزی نیز باید بدانند و درک کنند که جوامع به اعتدال نخواهند رسید مگر با مشخص کردن وظایف، تکالیف و حقوق هر نقش در جامعه.
این محقق در پاسخ به سؤال «حکومتها و جوامع امروزی چگونه می توانند گامی موثر در راستای تحقق «اصل مساواتی» که حضرت علی(ع) بر آن اصرار می ورزید بردارند» ، گفت: با توجه به اینکه این اصل از اصول اساسی اخلاق، سیاست و اجتماع است، بنابراین ارتباط نزدیکی با مفاهیمی مانند؛ آزادی، شایستهسالاری و قانونمندی دارد، پس همه قوانین موجود در جامعه باید بر محور این اصل تدوین شوند و همچنین در جوامع نیز باید امکانات، مزایا و فرصتها بر همین پایه توزیع شوند.
کمربیگی معتقد است : در جامعهای که مساوات و عدالت برقرار باشد، اعمال قوانین نیز صورت میگیرد. دولت به افراد، گروهها، قومیتها، مذاهب و ... رویکردی انسانی و برابر خواهانه دارد و همانا با توزیع عادلانه منابع ، بستری مناسب برای گسترش و تأمین رفاه اجتماعی فراهم می آید و ره آورد تحقق این مهم، افزایش احساس امنیت اجتماعی نیز خواهد بود.
وی تصریح کرد: البته اگر به بهانه اجرای مساوات یا عدالت در جامعه، در امور زندگی مردم دخالت کنیم و زندگی شخصی آنها را کنترل نماییم ، نهتنها رفتاری غیر اخلاقی و شرعی مرتکب شدهایم ، بلکه اصل مساوات و عدالت را نیز زیر سؤال بردهایم.
این محقق علم جامعهشناسی با تأکید بر «جایگاه بالای«رعایت حرمت مردمان» در اندیشه سیاسی امیر مؤمنان علی(ع) در پاسخ به سؤال خبرنگار پیکایلام مبنی بر تأثیر رعایت این اصل بر وضعیت اجتماعی و سیاسی کشورها» گفت: احترام به مردم و خواست و نظر آنان، یکی از ارکان اصلی حیات مدنی بوده و منجر به توسعه سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی میشود و هرچه مردم در یک جامعه از کرامت بالایی برخوردار باشند و احساس حرمت کنند، مشروعیت حکومت هم در میان مردم و هم در نظام بینالملل بیشتر خواهد شد.
کمربیگی بیاعتباری و بیحرمتی مردم در جامعه را ریشه اصلی ظلم، تبعیض و بیعدالتیها خواند و گفت: وقتی میتوان انتظار تعهد و مسئولیت پذیری اجتماعی از افراد داشت که برای آنها حرمت قائل بود و به آنها اختیار و قدرت داد.
کمربیگی لازمه دستیابی به جامعه متعادل را وابسته به عواملی مانند برقراری ارتباط و احترام متقابل بین مردم و حاکمان و همچنین واگذاری قدرت و اختیار به مردم و طلب انجام درست تکالیف و وظایف از آن ها میداند.
* نامه امام علی(ع) به مالکاشتر منشوری ارزشمند برای تدوین نظام جامعمدیریت اسلامی درعصرحاضر است
علی عسگر احمدی از مدیران باسابقه آموزشو پرورش استان ایلام در تبیین خصوصیات اخلاقی حضرت علی(ع) در نوع حکومت داری و اداره امور گفت: حضرت علی(ع) چنان عمل کرد که سیرۀ او عملاً حاکمیت خالص حق را متجلّی ساخت و پایبندی او به رفتار اخلاق مدارانه، الگویی بینظیر از مدیریت و حکومت را به جامعه بشری عرضه کرد.
وی در تشریح سیرۀ سیاسی حضرت علی(ع) در خصوص نوع نگرش او به انگیزه تشکیل حکومت بیان کرد: مضمونی که از نگرش این امام نسبت به حکومت استنباط میشود این است که، حکومت تشکیل نمیشود، مگر به دنبال احساس مسئولیت دانایان و تنها این نوع حکومت است که میتواند وسیلهای برای برقراری عدالت از طریق مبارزه ریشهای با تمام مظاهر ظلم و فساد و حمایت از مظلومان و محرومین فراهم سازد. احمدی افزود: حکومتها به رستگاری نخواهند رسید، جز در سایه حکمیت احکام الهی و جوامع به سعادت دست نخواهند یافت مگر در سایه برقراری حکومت عدل علوی.
احمدی نهجالبلاغه را مجموعهای گرانبها در باب اخلاق و اصول مدیریت خواند و یادآور شد: الگو پذیری از سیرۀ امیرالمؤمنین سعادت دنیا و آخرت را موجب می شود و میتواند زمینه ساز یک زندگی شرافتمندانه و آکنده از صدق، صفا و پاکی باشد.
وی علت ناکارآمدی حکومتها و جوامع را در شعار زدگی آنها خواند و افزود: دانستن صرف اطلاعات درباره سیرۀ معصومین و یا روش زمامداری حضرت علی(ع)، آفت حکومتها و جوامع امروزی است. حکومتها باید به سمت بهرهگیری از سیرۀ عملی و نظری امامان در عرصه عمل و تبدیل اندیشههای مدیریتی آنها از شعار و دانش صرف به شعور و عمل حرکت کنند.
این مدرس دانشگاه عدم اخلاص در بندگی خدا را عامل ریشهای بروز خود خواهی، حب مقام و دنیا طلبی در جوامع امروزی مطرح کرد.
وی با تأکید بر خصلت حضرت علی (ع) در پذیرش مطلق حاکمیت خدا گفت: زمامداران حکومتی باید تلاش کنند که با تسلیم شدن مطلق در برابر خواست خدا، گناه و ناراستیها را در جوامع و حکومتها ریشه کن سازند.
احمدی با ابراز تاسف از برخی اهمالها در به کارگیری سیره اخلاقی و سیاسی حضرت علی(ع) تصریح کرد که نامه علی (ع) به مالک اشتر و نهج البلاغه میتوانند سرمشق و راهنماهای خوبی برای مدیران در عرصه عمل از یک سو و منشوری جامع برای تدوین نظام جامع مدیریت اسلامی توسط صاحب نظران از سوی دیگر باشند.
وی افزود : پیشه کردن رفتار و سیره علی(ع) جوامع را به سوی خداترسی، عدالت محوری، شایسته سالاری و ساده زیستی هدایت می کند و به تبع آن، ترجیح مصالح نزدیکان بر مصالح عموم، تملق پروری و استفاده ابزاری از دین برای تداوم حکومت در جوامع از بین خواهند رفت.
نظرات ()
