انسان ها برای ابراز عواطف و عقاید خویش نیازمند زبان و قلم هستند و اگر چه ممکن است با ایماء و اشاره ،خنده ،گریه و حتی سکوت مقصود افراد بیان شود ، اما قلم از اهمیت بیشتری برخوردار است که هر چه هست در سایه قلم و نگارش، جاودان مانده اند!
به بهانه روز قلم - 14 تیرماه - سوال هایی مشابه با محوریت «پاسداشت قلم، موانع و راهکارها» را از برخی اصحاب قلم پرسیدیم، گفت و گوهای صمیمانهای که در پیش میآید حاصل اندیشه و قلم کسانی است که آنها در میان چندین تن! تنها از سر لطف و آزادمنشی دعوت هفته نامه را جهت شرکت در این مصاحبه اجابت کردند:
گفت و گوهایی با برخی اهالی فکر و قلم
ظاهر سارایی، شاعر ایلامی می گوید: قلم نباید به عنوان فرصتی برای رسیدن به «فرصت ها» مورد استفاده قرار گیرد
پیک ایلام: قلمی که قرآن به آن سوگند میخورد دارای چه ویژگیهایی است؟
- نمیتوانم از طرف قرآن سخن بگویم و چنین اهلیتی را ندارم؛ اما می دانم که قرآن کلام خداوند است و خداوند طرفدار عدالت، و مهربانی و برابری و کرامت انسانها و متنفر از دروغ و ریا و ستمگری است و لابد چنین قلمی باید از چنین اهداف بلندی بنویسد و در پاسداشت چنین اهدافی بکوشد.
پیک ایلام: قلم چگونه به ابتذال و ناراستی گرفتار میشود؟
- بخشی از این ابتذال به منش قلم به دستان برمی گردد؛ قلم به دستانی که مطامع آنی خود را بر منافع کلان ملی و عمومی ترجیح می دهند و قلم را ممری برای درآمد می دانند و فرصتی برای رسیدن به «فرصتها»؛ چنین کاسه لیسانی همیشه بوده اند و خواهند بود و بهتر است آنان را قلم به مزد بنامیم. اما گاه شرایط به گونهای است که قلم نمی تواند بنویسد و صاحب قلمان، قلمشان قلم شده است. اینان اگر ننویسند و سکوت کنند و به استعاره سخن گویند و به کنایت حرف زنند، معذورند اما حق ندارند به ابتذال و ناراستی بگرایند.
پیک ایلام : نویسنده چگونه و با بهرهگیری از چه روشی میتواند قلمش را نگاهبان باشد؟
- صاحب قلم باید چشمان بینا و وجدان بیدار جامعه باشد. اگر شخصی چنین تعهد و رسالتی را در خود نمی بیند بهتر است که قلمش را غلاف کند و به دلالی در بازار بپردازد و اگر چنین استعدادی را ندارد، بهتر است راه گدایی یا راهزنی را پیشه گیرد. سلوک بعضی از اهل قلم خاصه در عرصهی مطبوعات، مرا به یاد شاعران دورهگرد و هجاسرایی چندین دهه پیش ایلام میاندازد که به خانهها و محافل میرفتند؛ اگر آنان را مینواختند و چیزی میدادند، زبان به مدح صاحب خانه یا صاحب مجلس میگشودند و اگر نه، لب به هجا و بدگویی از آنان میآلودند.
پیک ایلام: موانع بر سر راه ایمن ماندن قلم کدامند؟
- راه، همان پایبندی به رسالتی است که خود متعهدش میشود و بس.
پیک ایلام: در زمانهای که موانع بر سر راه قلم بسیار باشد آیا «ننوشتن» راه چاره است و در آن هنگامه، چه راه باید کرد؟
- امروزه امکانات برای نوشتن بسیار است و جهان مرتبط کنونی این امکان را در اختیار او میگذارد؛ با این اوصاف اگر قرار است مبتذل و بد بنویسد همان به که ننویسد و سکوت پیشه گیرد؛ چرا که به قول آن فرزانه: «سکوت سرشار از ناگفتههاست.»
رضا پاکزاد ، کارشناس رسانه : قلم با کجفهمی و بی سوادی به ابتذال کشیده می شود
پیک ایلام : سوگند قرآن به « قلم » نشانگر چیست؟
- آیه «ن والقم و ما یسطرون» سوره قلم بیانگر «خبر» بزرگی است و در نسبت با «نبا عظیم» بیدارکننده دل ها،تفسیرگر آیات و نشانههاست. از نگاه قرآن قلم و تراوشات آن چون صیقل یافته در صفای باطن است می تواند دل های سنگ و سخت را بشکافد و وسیله گسترش حکمت هاست.
چه بسا بزرگانی که کم مینوشتند و در این اندک نوشتنها، چه حکمتها نهفته بود و ما نیوشا بودیم، اما امروز چه زیاد مینویسند و حکمتی ندارد و به زور میخوانیم آن هم با طعم زهر .
پیک ایلام: اسارت قلم چه زمان اتفاق می افتد؟
- نوشتن و زبان همچون تفکر، لایه لایه است. لایههای سطحی دارد و لایه های عمیق، سطحی ترین لایه زبان، زبان مادری است. زبان و نوشتنی که حاصل لایه های عمیق تر تفکر باشد مثمر ثمر است. قلم هرگاه در لایه های سطحی تر به رقص در آید بیشتر در اسارت جهل است. توهم بیشترین خطر را برای قلم زن دارد و قلم را بیشتربه اسارت جهل در می آورد. قلم زدن با پشتوانه فکری سطحی، برشی ندارد . بود و نبودش مثل هم است...
پیک ایلام: قلم خبرنگار چگونه به ناراستی گرفتار می شود؟
- قلم هنگامی ازسوی خبرنگار به کژی گرفتار میشود که سمبل کاری، بی برنامگی، تضاد، نیرنگ، ریا، رذالت، قباحت، وقاحت، دنائت، حماقت، نبود ذوق، کمبود وجدان، ناراستی و دروغگویی دولتیها، غیر دولتیها و مردم را ببیند و سکوت کند . در این شرایط صاحب قلم حتی با سکوت خود، یک قلم فروش است. خبرنگار باید با مطالعه عمیق و خودسازی، نگهبان قلم خود باشد، هر چند تا رسیدن به آنجا که نگهبان قلم خود باشیم فاصله داریم.
داخل پرانتز بگویم که خبرنگار در ایلام مصداق این شعر محمد علی جوشایی است: عمری است زبان دیگرانم/ ملا بنویس این و آنم/ گفتند بگو، فراز گفتم/ گفتند فرود، باز گفتم/ خاموشی من تعبدم بود/ حرفی که نگفتم از خودم بود/ این بار مرا گرفته بر دوش / حسرت نفسان آتش آغوش/ زخمی شده ام، نمک که دارد؟ / یک حنجره نی لبک که دارد؟ / من گور دقیقه های سردم/ پاییز بدن نمای دردم/ ابریم و برف دارم امروز / یک عالمه حرف دارم امروز...
پیک ایلام: موانع ایمن ماندن قلم خبرنگار کدامند؟
- بی سوادی و کج فهمی مانع اول ایمن نماندن قلم است. اگر خبرنگار جایگاه خود و قلمش را بداند مصون تر است. علاوه براین در ایلام ، با وجود اینکه میگویند مطبوعات و خبرنگاران پل بین مردم و مسوولان هستند، دریغ که اصلا بین آن ها زبان مشترکی وجود ندارد .
هرچند موانع بر سر راه نوشتن بسیار است اما برگزیدن گوشه نشینی بدترین راه حل است، هرچند مسوولان و بسیاری از مخاطبان تمیزدهندگان خوبی نیستند و فرقی بین نویسندگان تلاشگر ، عمیق و دردمند با کپی کاران و مقلدان قائل نمی شوند و توانایی این تمیز را ندارند، اما هستند مخاطبانی در جرگه «فئه قلیله» که سعی شان حرکت از ساحت « اولئک کالانعام بل هم اضل» به طرف «الذین هم عن الغو معرضون» است.
پیک ایلام: ارزش قلم خبرنگار در چیست؟
- قلم راهبرنده از ظلمت است به نور. قلم خبرنگار آن زمان که بتواند ناتوانی، بی برنامگی و روز مرگی اداره کنندگان امور را برملاکند و وظایف به زمین وانهاده دستگاه ها را به مردم بگوید و یا ناتوانی و یا فروبستگی فلان مدیر که تنها برای رسیدن به منافع شخصی خود تلاش می کند را بازگو کند و یا حق پیرزنی مظلوم یا زن سرپرست خانواری که نادیده گرفته می شود را با خلق مطلبی اثرگذار ، به آن ها بازگرداند، ارزشمند است. گاه ممکن است صاحب قلم یک لا قبایی ژنده پوش باشد، اما اگر نفسش حق باشد، قلمش تیغ برنده ای خواهد بود و یا درفشی که بر سر ظالم فرود می آید.
صادق اکبری ، پژوهشگر : تراوشات قلم باید بر معیار پاکیزه اندیشی ، اخلاص و صداقت باشد
پیک ایلام: قلم در قرآن کریم از چه جایگاهی برخوردار است؟
- جایگاه قلم در قرآن کریم، مسئولیت اهالی قلم را سنگین میکند. معتقدم اگر استعداد نوشتن در کسی قابلیت یافت، مورد لطف خداوند قرار گرفته است و میبایست محصول قلمش را موهبتی الهی و از جانب باریتعالی بداند و موظف است ساختهها و پرداختههای قلماش بر معیار پاکیزهاندیشی، اخلاقی و صداقت باشد.
پیک ایلام: صاحبان قلم چگونه می توانند قلم خود را حفظ کنند؟
- این باور که نوشتن ودیعه الهی در دست نویسنده است احساس مسئولیت و پایبندی او را به آنچه مینویسد بیشتر کرده و تراوشات قلم او را ارزشمند میکند چرا که نگاه نویسنده با این بار اعتقادی الهی است. صاحب قلم، با نبوغ نگاشتن،، واسطه تفاهم مخاطبان خود با اندیشههای بلند هستند. آن ها میتوانند مفاهیم را رسا بیان کنند و با آراستگی قلم خود، به اخلاص صداقت و کلام قرآنی موفقتر عمل کنند.
پیک ایلام: روز قلم چه روزی است ؟ روز قلم در حقیقت بهانهای است برای تجلیل از صاحبان قلمی که قلم خود را ترجمان وحی و عنایات خدا ساختهاند و با قلم رفیع خود، سعی در هدایت اندیشهها به بلندای شناخت و معرفت شایسته انسان الهی دارند.
پیک ایلام: نقش قلم در عصر حاضر چیست ؟
- امروز در برههای از زمان هستیم که با بهرهمندی هنرمندانه از قلم، که عامل پیروزی انقلاب بود با ایمان، تعهد و عقلانیت در نگاشتههای قلم خود و با درک مؤمنانه از موقف تاریخی میهن اسلامی خون شهدا را جوهر قلم کرد و از دستاوردهای انقلاب اسلامی و نظام حفاظت کرد همانا توجه به این فراز از امام(ره) در خصوص مسوولیت صاحبان قلم قابل تامل است: اشخاصی که قلم در دستشان است، متوجه باشند که قلم آن ها ، زبان آنها در حضور خداوند است و واقعیت امر این است که اهالی قلم در جامعه دین مدار ، موظف به تعهد بیشتر در برابر قلم خویش هستند.
محمد رضا رستم پور می گوید: با جستجوی حقیقت می توان از « قلم » پاسداری کرد
پیک ایلام: دلیل ارزشمندی و نزول سوره ای به نام «قلم» در چیست ؟
- یک چیز باید خیلی ارزش داشته باشد که خداوند به آن قسم می خورد ، باید پایگاهی پاک و آسمانی داشته باشد که خداوند به تاکید از آن یاد می کند . امانتی است از طرف خداوند به انسان ، شاید آن بار امانت سنگین که همه از گرفتنش سر باز زدند و به عشق تعبیرش کرده اند همین قلم باشد. قلمی که قرآن به آن سوگند می خورد قلمی است که متعهد به خوبی هاست و زبان مردم و خداوند است قلمی که جز در مسیر آزاد گی و اندیشه های پاک قدم بر نمی دارد . قلمی که در خدمت هیچ کس و هیچ چیزی به جز حقیقت نیست ، ارزش این قلم آنقدر بالاست که به هیچ قیمتی قابل خرید و فروش نیست و صاحب این قلم که افسوس تعدادش در دنیای امروز بسیار اندک است جز در خدمت پاکی ها و زدودن آلودگی ها نیست.
پیک ایلام: قلم چه زمان به بیراهه می رود ؟
- اگر صاحب قلم درست نیاندیشد و ارزش قلم را به درستی نشناسد مثلا قلم را بر صفحه می چرخاند اما دیگر او نیست که قلم را هدایت می کند و دیگران هستند که به او می گویند چه بنویسد ، چه بگوید و چه بسراید و این گونه و به همین سادگی ابتذال قلم اتفاق می افتد. اگر فکر کنیم ما هر چیزی که می نویسیم حقیقت محض است و جز آن ، دیگران به باطل رفته اند نوعی از ابتذال است هرچند ممکن است بعضی اوقات ابتذال قلم به صورت ملموس نمایان نشود و گاه بر لایه های پنهان اثر بگذارد.
پیک ایلام : قلم را چگونه می توان پاسبان بود؟
- تنها با جستجوی حقیقت و یقین به مسیر پاکی هاست که که از قلم می توان پاسداری کرد.
پیک ایلام: موانع بر سر راه ایمن ماندن قلم کدامند؟
- دنیا طلبی اهل قلم ، می تواند قلم و صاحبش را به گمراهی و یا بی راهه بکشاند.
پیک ایلام: آیا « ننوشتن »راه چاره در زدودن موانع بر سر راه قلم است؟
- تنها راه چاره ، پایداری اهل قلم در برابر ناپاکی هاست. منفعل برخورد کردن و سکوت در هیچ چیزی زیبا نیست مگر نه این که سماجت قطره است که می تواند آن را از سنگ عبور دهد .
نظرات ()
