چیره دستی بافنده ایلامی، نقش های ایرانی را جهانی می کند
کوچه پس کوچه های شهر را در زیر بارش بی امان باران و تگرگ، به دنبال یافتن نشانی شان می کاوم .
نزدیکترین نشانی را برای رسیدن در ذهنم ترسیم می کنم!
نشانی اول : خیابان بعثت، خیابانی در شمال شرقی شهر ایلام است. منطقه ای در چند قدمی کوه های برف آلود با ساختمان های نسبتا قدیمی. پس از گذر از پیچا پیچ چند کوچه، به مقصد مورد نظر می رسم !
فرش باف" مهری صفری"، با گشاده رویی، مرا به داخل منزل دعوت می کند . خبرنگار بودنم را می فهمد ، سفره دل می گستراند.
می گوید: 15سال است که فرش می بافم. سه فرزند دارم. فرش بافی را از کودکی، آن زمان که مادرم در روستای " دول گلاب" فرش می بافت آموختم. سال 68 به ایلام مهاجرت کردیم.
او می گوید: فرش بافی کار سختی است. اما از یک سو علاقه و از سوی دیگر، شرایط سخت زندگی مرا به ادامه اش ترغیب می کند.
بر پتوی چهار خانه ای را که بر پایه دار قالی پهن کرده می نشیند و بعد نگاهی به نقشه و شروع به بافتن می کند. سایه ای از رنگین کمان رنگ ها بر سر انگشتان دستش نقش بسته است.
مهری با اشاره به مزایا و معایب فرش بافی خانگی گفت: فرش باف خانگی می تواند در کنار انجام امور منزل، به فرش بافی بپردازد. اما اغلب علت این انتخاب، نداشتن بنیه و امکانات مالی فرش بافان است که اگر فرش باف از سوی شرکت سهامی فرش ایران و ارگان های مرتبط حمایت شود به یقین، دایر کردن کارگاه فرش بافی، رونق مالی بیشتری برای بافنده و شرکت به ارمغان خواهد آورد.
وی نظافت اتاقی که دار قالی در آن برپاست را بسیار سخت دانست و گفت : پراکنده شدن کرک و موی نخ های فرش، اعضای خانواده را دچار آلرژی می کند .
این فرش باف با اشاره به شرایط سخت زندگی خود افزود : اجاره نشینی ام از یک سو و بیمه نبودنم از سوی دیگر، برایم دغدغه ی ذهنی ایجاد می کند و گاه این دو موضوع، مرا از بافت سریع فرش باز می دارند.
وی زمان لازم برای بافت فرش در محیط خانه را 4 تا 5 ماه مطرح می کند و می گوید : اگر پشتکار و برنامه ریزی داشته باشم، ممکن است یک ماه زودتر بافت فرش به پایان برسد.
شهلا، خواهر مهری است. او دو فرزند دارد. وی، دار ، طرح ، نقشه و مواد اولیه را از شرکت سهامی فرش گرفته است و در منزل، مشغول بافتن فرش چله ابریشم 3 متری است . او نیز همچون خواهر خویش، فاقد بیمه است. شهلا می گوید : 20 سال است که فرش می بافم. به این کار علاقه دارم اما به دستمزدی که از قبل آن نیز می گیرم بسیار محتاجم و بخشی از هزینه های زندگی مان را پوشش می دهد .
وی در پایان آینده ی فرش و فرش باف ایرانی را در صورت حمایت های مالی شرکت سهامی فرش، آینده ای روشن و امیدبخش دانست.
نشانی دوم: بان برز، منطقه ای در شمال غربی شهر ایلام با ساختمان های آجری ،اغلب سنگ و سیمانی که کوچه و خیابان های گل آلودش، پای پیادگان را خسته و چرخ های ماشین ها را کند و فرسوده می کند. کمی مانده به کوهپایه، نشانی ام را می یابم.
اینجا محل زندگی فرش بافی است که با دستان هنرمند خویش، فرش سفارشی می بافد و همانا هنر وی که زاده ی روح خلاق و ظرافت مند اوست در مکانی بی هیچ نشانی از رفاه و مدنیت خلق می شود و تاجری در دیاری در آنسوی مرزهای ایران خاطرخواهش می شود و ارزش هنرش را به دیده ی منت، خریدار .
به داخل منزل دعوت می شوم. به محض ورود با دیدن دار قالی و چراغی والری در گوشه ی اتاق گل و گچی ، ناخواسته دلم می گیرد. اما لبخند مدام و رضایت آمیز "گل پسند پیری" امید و شادمانی را برایم معنا می کند .
او از زندگی و فرش بافی اش راضی است . صاحب 3 فرزند است و به تازگی از شهرک ولی عصر روستای بدره به ایلام مهاجرت کرده است. شوهرش نگهبان یک ساختمان مسکونی است .
خانم پیری می گوید: پس از 20 سال فرش بافی، از هشت سال پیش بیمه شده ام. اما از اینکه فرش می بافم خوشحالم و به سبب علاقه ی فراوان ، سختی هایش بر من شیرین می شود.
وی بر روی جاجیمی چند لایه که بر پای دار قالی پهن کرده می نشیند و با اشاره به آرم بافته شده پایین فرش می گوید : این جا آرم شرکت سهامی فرش ایران بافته شده است و در نقطه مقابل آن ، در بالاترین قسمت فرش ، نام تاجر سفارش دهنده که مقیم کشور آلمان است بافته می شود.
زخم و ناسور شدن پوست دستش را عاملی در کاهش سرعت بافت فرش مطرح می کند اما با این وجود، امیدوار است که فرشی 3 متری را در مدت 6 ماه ببافد .
خالی بودن اتاق از هرگونه زیرانداز ، فرش و موکت در ابتدای حضور، سرمازا به نظر می رسید ، اما همنشینی با فرش باف هنرمندی که به حقیقت کلبه اش را رونقی نبود اما صفای وجودش توانست گرمابخش گفتگوی چند دقیقه ای مان باشد، خاطره ای ماندگار، در ذهنم به ثبت رساند.
• چیره دستی بافنده ایلامی، نقش های ایرانی را جهانی می کند
"اسماء دارا خانی"، مربی کارگاه فرش بافی در روستای بدره است. وی در خصوص روند فعالیت فرش بافان کارگاهی می گوید: این فرش بافان اغلب سابقه فرش بافی طولانی مدت دارند و اغلب آن ها دوره های تکمیلی و به بافی را نیز گذرانده اند. پس از انعقاد شرکت فرش قرار داد با آن ها، در کارگاه ها، به بافت فرش مشغول می شوند.
"داراخانی" میزان پرداخت دستمزد فرش بافان را بر اساس رج بافتی، متفاوت عنوان کرد و گفت: به طور مثال در بافت فرش 12 متری، به ازاء هر نقشه 50 رجی، مبلغ 80 هزار تومان به بافنده پرداخت می شود.
وی می گوید : در بافت هر فرش، معمولا دو یا سه بافنده مشارکت می کنند و در مجموع در چهار کارگاه فرش بافی شهرک ولی عصر بدره، میانگین 100 بافنده، مشغول بافت فرش هستند.
این مربی فرش بافی در پاسخ به نحوه بیمه شدن فرش بافان می گوید: فرش بافی که از قبل خود را بیمه کرده هر شش ماه یکبار، پس از پرداخت حق بیمه اش، مبلغ پراختی را از شرکت سهامی فرش دریافت می کند.
"داراخانی" نقش شرکت سهامی فرش را در ارتقاء سطح کیفی فرش های بافته شده موثر دانست و گفت : شرکت با نظارت و اعزام دوره ای بازرسان به مناطق و روستا های اطراف، نقش مهمی در اجرا ء و بافت درست و دقیق نقش ها ی فرش داشته است و این موضوع در جلب اعتماد بیشتر تجار و خریداران خارجی بسیار موثر است.
وی در پایان با لحنی رضایت آمیز از حمایت های شرکت فرش در خصوص برگزاری اردوهای سیاحتی و همچنین آزمون های اخیر " به بافی" گفت : امیدواریم که با برگزاری و اعلام نتایج این آزمون ها، وعده شرکت سهامی فرش در خصوص بیمه شدن فرش بافان به واقعیت تبدیل شود و بستر مناسب این ضرورت، برای بافندگان فرش فراهم گردد.
· بیماری ها، تن و جسم قالی بافان را می آزارند
بهنوش عبداللهی، اپتومتریست 38 ساله ایلامی می گوید: قریب 10 درصد ناراحتی های قالی بافان مربوط به ضعف بینایی است. سوزش، خارش چشم،گوش و دست ها به علت تماس رنگ ها اتفاق می افتد. این اپتومتریست در خصوص تاثیر کم نوری فضای قالی بافان بر دید آن ها افزود :کمبود نور ضعیف شدن چشم ها وکاهش دید را به دنبال خواهد داشت. وی گفت: در اثر کار مداوم و خیره شدن کارگر به منطقه بافت، عارضه کاتاراکت ایجاد می شود.عارضه نزدیک بینی نیز در اثر کار در محدوده کوتاه اتفاق می افتد. .دکتر محمد رضا عباس زاده متخصص اورتوپد ایلامی در خصوص عارضه های اسکلتی ناشی از قالی بافی می گوید: قالی باف در اثر خم شدن روی دارهای قالی هنگام بافت و قیچی کردن خامه، به بیماری هایی مانند کیفوزیس، لوردوزیس و اسکلیوزیس دیسک کمر مبتلا می شود. وی می گوید: نتیجه معاینات به عمل آمده نشان می دهد حدود 5 در صد ناراحتی های اسکلتی عضلانی بر اثر قالی بافی بروز پیدا می کند.
این متخصص کمی نور آفتاب و تاریکی محل کار را یکی از علل پوکی استخوان در این افراد می داند و می گوید: تاریکی در محل کار باعث خم شدن کارگر برای دیدن بهتر سطح کار و بروز مشکلات در ستون فقرات به صورت درآوردن قوز می گردد.
دکتر عباس زاده تغییر شکل مهره ها و ستون فقرات به صورت خمودگی آن به طرف خارج. تغییر شکل دادن استخوان های زانو به صورت کج شدن آن و ورم مفاصل پا را از دیگر عوارض ناشی از فضای نامناسب مکان های غیر استاندارد قالی بافی دانست.
دکتر امیلیا عبدالهی متخصص زنان و زایمان بد نشستن قالی باف روی تخته و فشار به استخوان های لگن را یکی از علل تنگ شدن کانال زایمان در لگن خاصره زنان دانست و گفت: این نوع نشستن به مرور در زایمان طبیعی اشکال ایجاد می کند و ضریب لزوم عمل سزارین در زنان قالی باف را بالا می برد.
وی گفت: احتمال سزارین یک زن قالی باف، ۴برابر بیشتر از زنی که قالی نمی بافد است.
متخصصان پوست معتقدند به دلیل این که اغلب پشم جورکنی با دست صورت می گیرد و گاه پشم ها ضد عفونی نشده و آلوده هستند، ممکن است این تماس مستقیم سبب بروز سیاه زخم و انواع بیماری های پوستی ، قارچ ها و تحریک ریه در قالی بافان شود
· تن قالی باف به ناز طبیب نیازمند نمی شود اگر...
دکتر محمد رضا عباس زاده متخصص اورتوپد، تابیدن نور طبیعی به اتاق قالی بافی یکی از عوامل کاهش بیماری در قالی بافان خواند گفت: نصب پنجره با شیشه های شفاف و ساده یا همچنین ساخت نورگیر در سقف به نسبت نیم تا ثلث مساحت کف می تواند نور کافی را به محل بتاباند.
وی گفت: در هر صورت نور کارگاه باید بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ لوکس باشد باید توجه داشت که نور همیشه از پشت سر بافنده به قالی بتابد یا از سمت چپ وی . که در این صورت از خم شدن قالی باف بر روی دار قالی تا حدودی جلوگیری می شود. قرار دادن محل درست و استاندارد نشیمن گاه نیز مانع ورم مفاصل، زانو های فرد و بروز قوز خواهد شد.
دکتر امیلیا عبدالهی تحت نظر پزشک بودن قالی باف در شروع آبستنی را ضروری دانست و گفت: قالی باف از نیمه دوم بارداری از انجام قالی بافی خودداری کند، زیرا در صورت ادامه این فعالیت، به علت بروز تنگی لگن مجبور به سزارین در زمان زایمان خواهد شد .
این متخصص تزریق واکسن کزاز را برای خود و کسانی که در امر قالی بافی فعالیت دارند را لازم و ضروری خواند و گفت: انجام معاینات ۶ ماهه برای تشخیص زودرس و درمان به موقع بیماری ها لازم است.
بهنوش عبداللهی در بیان راهکارهای بازدانده و کاهنده عارضه های چشمی قالی بافان گفت: باید مکانی که دار قالی در آن قرار دارد از روشنایی کافی و مطلوب برخوردار باشد . استفاده از لامپ مهتابی، حبابی و خورشیدی در فاصله۵۰ تا ۸۰ سانتی متری در بالای دار قالی و عمود بر سطح کار که بتواند آن را به خوبی روشن کند و چشم اذیت نشود. سفیدکاری دیوارها و سقف جهت انعکاس هرچه بیشتر نور بسیار مهم است.
وی استفاده از عینک برای افراد دچار ضعف بینایی را ضروری مطرح کرد و اظهار داشت: سطح نقشه های فرش نباید شفاف و درخشنده باشد، تا چشم خسته نشود. استفاده از شیر، زرده تخم مرغ ، گوشت ، جگر ، میوه و سبزی هایی نظیر هویج ، اسفناج به منظور بالا رفتن دید چشم نیز توصیه می شود.
• یک هزار و 200 بافنده، تا پایان سال جاری بیمه خواهند شد
"مراد ناصری" مدیر شرکت سهامی فرش استان ایلام گفت: برای قالی بافانی که در دوره آموزشی دوماهه "به بافی" شرکت کنند و آزمون نهایی را با موفقیت بگذرانند، کارت گواهی مهارت فنی صادر می شود.
وی در ادامه با تاکید بر مصوبه دولت در خصوص ضرورت صدور کارت مهارت فنی برای صاحبان مشاغل آزاد، اظهار داشت: این شرکت تاکنون 850 نفر از قالی بافان استان را در دوره "به بافی" آموزش داده است و تا پایان امسال 350 قالی باف دیگر نیز آموزش خواهند دید.
مدیر شرکت سهامی فرش ایلام تصریح کرد: برای این قالی بافان به علت گذراندن دوره تکمیلی و داشتن مهارت کافی، کسب نمره قبولی آزمون ساده خواهد بود و در نهایت کارت مهارت فنی قالی بافی توسط سازمان فنی حرفه ای استان صادر می شود.
ناصری گفت: صدور کارت مهارت فنی زمینه لازم را بیمه شدن قالی بافان فراهم می کند.
****
به افق های دورست امید، خیره می مانیم و روزهایی را به نظاره می نشینیم که همانا دستان پینه بسته و ریه های حساس فرش بافان ایلامی را مرهم می نهد !
آن روز فرا می رسد؟
نظرات ()
